Leżysz w łóżku o 2 nad ranem i słuchasz własnego serca, jakby to był sąsiad, który przestawia meble. Bum, bum, przerwa, bum bum bum. Nie biegłaś, nie kłóciłaś się, nie piłaś kawy o 9 pm. Kładziesz rękę na klatce i liczysz, a jednocześnie liczysz coś innego: ile ma się lat, kiedy się umiera na serce, i czy insurance pokryje ER.
Rano jest w porządku. Wieczorem znowu, tym razem w kolejce w Jewel. Googlujesz „heart palpitations 47 woman” i internet daje ci dwie odpowiedzi jednocześnie: „to nic” i „zadzwoń na 911”. Idziesz do lekarza, EKG wychodzi jak z podręcznika, słyszysz „stress” i wracasz do domu z tym samym sercem i nową diagnozą: histeryczka.
Nie jestem lekarką. Ale kołatanie serca to jeden z najczęściej ignorowanych objawów perimenopauzy, bo nie pasuje ani do ginekologa, ani do kardiologa, więc wypada w szczelinę między nimi. Poniżej to, co warto wiedzieć, żeby w tej szczelinie nie zostać.
Skąd to się bierze
Estrogen wpływa na układ autonomiczny, ten, który bez twojego udziału ustawia tętno, ciśnienie i temperaturę. Kiedy jego poziom skacze w perimenopauzie, ten układ dostaje sprzeczne sygnały i reaguje jak przestraszony: zrywami tętna, uczuciem „przeskoczenia” serca, mocnym biciem, które czujesz w gardle. Najczęściej to dodatkowe skurcze, ekstrasystolie, czyli serce robi jedno uderzenie za wcześnie, potem pauzę, potem mocniejsze uderzenie, żeby nadrobić. Uczucie jest paskudne, rytm zdrowy.
Do tego dochodzą uderzenia gorąca: podczas każdego tętno rośnie o kilka do kilkunastu uderzeń na minutę, a jeśli uderzenie przychodzi w nocy, budzisz się z sercem w galopie i nie wiesz, co było pierwsze. Trzeci składnik to sen i lęk, które w perimenopauzie same się nakręcają; brak snu obniża próg, przy którym serce reaguje na byle co, a lęk dokłada adrenalinę.
Przegląd badań opublikowany w 2021 roku (Carpenter i współautorki) zebrał dane z pięciu krajów: kołatanie serca zgłasza od 20 do 40 procent kobiet w perimenopauzie i do 54 procent po menopauzie, a w większości badań właśnie w perimenopauzie było ono częstsze niż przed i po. Autorki dodały uczciwie, że temat jest zbadany słabo, bo nikt go porządnie nie mierzył. To ta sama historia co przy większości objawów przejścia: powszechne, uciążliwe, niezapisane.
Kiedy to na pewno nie jest „tylko hormony”
Serce po 45 zasługuje na powagę, bo choroby serca są pierwszą przyczyną śmierci kobiet w USA, a po menopauzie ryzyko rośnie, kiedy znika ochronny wpływ estrogenu na naczynia. Dlatego kołatanie sprawdza się, a nie przeczekuje. Do lekarza od razu, a przy pierwszych trzech objawach na ER lub 911:
- kołatanie z bólem lub uciskiem w klatce, dusznością albo bólem promieniującym do ramienia, szczęki, pleców;
- omdlenie albo uczucie, że zaraz zemdlejesz;
- nierówne, chaotyczne bicie, które trwa dłużej niż kilka minut i nie ustępuje;
- epizody, które pojawiają się w wysiłku, nie w spoczynku;
- historia nagłej śmierci sercowej w rodzinie przed 50. rokiem życia.
Są też sobowtóry, które lubią ten sam wiek: nadczynność tarczycy (kołatanie plus chudnięcie, drżenie rąk, nietolerancja ciepła), niedokrwistość i niski poziom żelaza przy obfitych miesiączkach perimenopauzy, migotanie przedsionków, którego ryzyko u kobiet po menopauzie idzie w górę, niedobór potasu lub magnezu, a także leki: pseudoefedryna w Sudafedzie, niektóre antydepresanty, inhalatory na astmę, tabletki na odchudzanie z Amazona.
Jak to zbadać, żeby mieć spokój
EKG w gabinecie łapie dwanaście sekund twojego życia. Jeśli serce kołacze o 2 nad ranem, a nie o 10 rano w gabinecie, EKG „w normie” nie mówi nic poza tym, że w tej chwili było w normie. Właściwe badanie to monitor noszony przez 24 godziny do dwóch tygodni: Holter albo plaster typu Zio, który przykleja się na klatkę i nosi pod ubraniem. Dopiero on pokazuje, co robi serce w twojej nocy, nie w gabinecie.
Do tego badania krwi: TSH, morfologia, ferrytyna, potas, magnez, ewentualnie glukoza. Czasem echo serca, jeśli lekarz coś usłyszy albo masz obciążenie w rodzinie. I jeśli masz Apple Watch czy inny zegarek z EKG: nagraj epizod w trakcie kołatania i pokaż zapis; kardiolodzy w USA już to czytają i traktują poważnie, bo to konkret, a nie „jakoś tak biło”.
Co realnie pomaga
Kiedy serce jest zbadane i zdrowe, a kołatanie zostaje, zostaje też lista rzeczy, które robią różnicę, bo działają na spust, a nie na serce.
Kawa, alkohol, cukier, nikotyna. Nie musisz rezygnować, ale przesuń: kawa do południa, wino nie codziennie, a ten kieliszek o 9 pm, po którym budzisz się o 2 z galopem, to nie zbieg okoliczności. Alkohol jest jednym z najpewniejszych wyzwalaczy nocnego kołatania i uderzeń gorąca naraz.
Sen i uderzenia gorąca. Jeśli kołatanie budzi cię razem z falą gorąca, leczysz falę, nie serce; co działa, opisałam w tekście o uderzeniach gorąca. Wyspana kobieta ma wyższy próg reakcji na wszystko, ekstrasystolie też.
Oddech, nie „uspokój się”. Wolny wydech, dłuższy niż wdech, przez cztery do sześciu minut, pobudza nerw błędny i realnie zwalnia tętno; to nie relaksacja z YouTube, tylko fizjologia, którą kardiolodzy zalecają przy łagodnych arytmiach. Zimna woda na twarz działa podobnie.
Magnez i żelazo, jeśli brakuje. Nie „na wszelki wypadek”, tylko po wyniku. Niski poziom obu daje kołatanie, uzupełnienie je zabiera; suplementacja bez wyniku daje głównie efekt w portfelu.
Hormony. Terapia hormonalna nie jest lekiem na arytmię, ale jeśli kołatanie jest częścią pakietu z uderzeniami gorąca, nocnymi potami i lękiem, to stabilizując estrogen, często wyciszasz cały pakiet. Warunek: serce wcześniej zbadane, żeby lekarz nie leczył hormonami czegoś, co wymaga kardiologa. Jak o tym rozmawiać, jest w artykule o HRT po angielsku. Przy nasilonych, potwierdzonych ekstrasystoliach lekarz może też zaproponować niską dawkę beta-blokera doraźnie; to normalna praktyka, nie wyrok.
Jak to powiedzieć w gabinecie w USA
Słowo „palpitations” otwiera w amerykańskim gabinecie ścieżkę „anxiety” szybciej niż jakiekolwiek inne. Żeby nie zjechać na nią po trzydziestu sekundach, przynieś dane: kiedy (pora dnia, w spoczynku czy w ruchu), jak długo, jak to czujesz (przeskok, galop, mocne bicie), co było wcześniej (kawa, wino, fala gorąca, stres), czy coś dodatkowego (zawroty, duszność). I zdanie, które łączy kropki: moje miesiączki są nieregularne od roku. Bez tego zdania lekarz zobaczy nerwową kobietę, z tym zdaniem zobaczy perimenopauzę.
Zdania, które załatwiają sprawę:
„I’ve had palpitations for three months, mostly at night and at rest. My periods have been irregular for a year.”
„Can we rule out thyroid, anemia and electrolytes before we call it anxiety?”
„A 12-second EKG doesn’t catch it. Could I get a Holter or a Zio patch?”
„I recorded an episode on my watch. Can I show you the ECG?”
„If my heart is fine, is this something hormone therapy could help with?”
Co możesz zrobić w tym tygodniu
Zapisywać każdy epizod: godzina, ile trwał, co jadłaś i piłaś w ciągu czterech godzin przed, czy była fala gorąca, ile spałaś. Tydzień takich notatek jest wart więcej niż trzy wizyty „jakoś tak bije”. Wyciąć wieczorny alkohol na siedem dni i zobaczyć, co zostanie; u wielu kobiet zostaje niewiele. Umówić wizytę i wejść z pierwszym zdaniem z ramki. A jeśli którykolwiek objaw z czerwonej listy pojawi się wcześniej, nie czekać na termin.
Najczęstsze pytania
Czy kołatanie serca to objaw perimenopauzy? Tak, jeden z częstszych: zgłasza je od 20 do 40 procent kobiet w przejściu. Wynika z wpływu wahań estrogenu na układ autonomiczny, z uderzeń gorąca i z gorszego snu. Nie zwalnia jednak z badania serca.
Kiedy kołatanie serca jest groźne? Gdy towarzyszy mu ból w klatce, duszność, omdlenie, gdy rytm jest chaotyczny i nie ustępuje przez kilka minut albo gdy pojawia się w wysiłku. Wtedy ER lub 911, nie artykuł.
Jakie badania zrobić przy kołataniu serca? EKG, a jeśli epizody są w nocy lub sporadyczne, monitor noszony 24 godziny do dwóch tygodni (Holter, Zio). Z krwi: TSH, morfologia, ferrytyna, potas, magnez. Czasem echo serca.
Czy HRT pomaga na kołatanie serca? Nie leczy arytmii, ale gdy kołatanie idzie w pakiecie z uderzeniami gorąca i nocnymi potami, stabilizacja estrogenu często wycisza całość. Decyzja po zbadaniu serca, z lekarzem.
Ten tekst ma charakter edukacyjny i nie zastępuje rozmowy z lekarzem. Ból w klatce piersiowej, duszność, omdlenie lub nierówne bicie serca, które nie ustępuje, wymagają natychmiastowej pomocy: 911 albo najbliższy ER.
Źródła: Carpenter J.S. i wsp., „A Systematic Review of Palpitations Prevalence by Menopausal Status”, Current Obstetrics and Gynecology Reports 2021; The Menopause Society (menopause.org); American Heart Association; Mayo Clinic; Cleveland Clinic; National Institute on Aging (NIH).
