Wchodzisz do spiżarni i nie wiesz po co. Wracasz do kuchni, przypominasz sobie, wracasz do spiżarni, znowu nie wiesz. Kluczyki znajdujesz w lodówce, obok mleka, które kupiłaś dwa razy. W pracy masz otwarte czternaście kart i w żadnej nie pamiętasz, co miałaś zrobić, a w środku zdania po angielsku ucieka ci słowo, którego nie pamiętasz też po polsku, więc stoisz z otwartymi ustami i pokazujesz rękami „no to, do makaronu, z dziurkami”. Durszlak. Ty, która przez dwadzieścia lat ogarniałaś dom, firmę, dwa języki i cudze urodziny z pamięci.
Wieczorem TikTok podsuwa ci film: „10 signs you have undiagnosed ADHD as a woman over 40”. Masz dziewięć. Robisz test online, wynik: „bardzo prawdopodobne”. Przez chwilę czujesz ulgę, bo wreszcie coś to nazywa. A potem pytanie, które nie daje spać, chociaż i tak nie śpisz: czy ja przez czterdzieści pięć lat nie zauważyłam, że mam ADHD, czy to coś, co dzieje się teraz?
Nie jestem lekarką ani psycholożką. Ale sprawdziłam, co o mgle w głowie mówi największe amerykańskie badanie kobiet w przejściu, i co o ADHD w perimenopauzie mówią badania z ostatnich dwóch lat. Odpowiedź brzmi: może być jedno, może być drugie, może być oba naraz, i w każdym z tych przypadków da się coś zrobić. Ale nie na podstawie testu z TikToka.
Dlaczego mózg robi to właśnie teraz
Estrogen w mózgu pomaga dopaminie i acetylocholinie, dwóm neuroprzekaźnikom odpowiedzialnym za uwagę, pamięć roboczą i to, co psycholodzy nazywają funkcjami wykonawczymi: planowanie, zaczynanie, kończenie, niezgubienie się po drodze. Kiedy estrogen skacze, skacze też to wszystko. Do tego sen pocięty nocnymi potami, bo pamięć zapisuje się we śnie, a nie między drugim a trzecim przebudzeniem. Do tego nastrój, o którym pisałam w tekście o nastroju, bo depresja i lęk zabierają uwagę jak mało co.
SWAN, amerykańskie badanie podłużne kilku tysięcy kobiet w przejściu: około dwie trzecie zgłasza kłopoty z pamięcią w perimenopauzie. I nie jest to „wydaje ci się”: w testach pamięci słownej i szybkości przetwarzania kobiety w perimenopauzie rzeczywiście wypadały słabiej, niż wynikałoby z ich wcześniejszych wyników. Druga część wiadomości jest lepsza: po menopauzie wyniki wracały do normy. Mgła perimenopauzy jest realna, mierzalna i przejściowa. Nie jest początkiem demencji, co The Menopause Society podkreśla osobno, bo wiele kobiet o to pyta o trzeciej w nocy.
ADHD czy perimenopauza: jak to odróżnić
ADHD to nie jest coś, co się dostaje po czterdziestce. To sposób, w jaki mózg jest zbudowany od dziecka. Tyle że u dziewczynek wygląda inaczej niż u chłopców z reklam: rzadziej biega po klasie, częściej patrzy przez okno, gubi zeszyty, oddaje pracę w ostatniej sekundzie, ma w głowie czternaście kart od zawsze i uchodzi za „zdolną, ale roztrzepaną”. Wiele takich dziewczynek wypracowało systemy: listy, przypomnienia, nadmierne przygotowanie, perfekcjonizm jako rusztowanie. Te systemy działały, dopóki estrogen podtrzymywał dopaminę. W perimenopauzie rusztowanie się sypie i to, co było „charakterem”, nagle wygląda jak zaburzenie. Nie dlatego, że pojawiło się teraz. Dlatego, że przestało dawać się maskować.
Badanie z 2025 roku na 5392 kobietach w wieku 35 do 55 lat (kohorta SAGA z Islandii, European Psychiatry): ponad połowa kobiet z ADHD (54 procent) miała nasilone objawy perimenopauzy, wobec około jednej trzeciej kobiet bez ADHD, a ich szczyt przypadał na 35 do 39 lat, czyli o dekadę wcześniej. Dodatkowo około 8 procent kobiet bez diagnozy zgłaszało nasilone objawy ADHD; badacze uczciwie napisali, że nie wiedzą, ile z nich to nierozpoznane od dzieciństwa ADHD, a ile to mgła przejścia. Dokładnie to samo pytanie, które zadajesz sobie ty.
Trzy pytania, które robią różnicę lepiej niż test online. Pierwsze: od kiedy? Jeśli w szkole miałaś „nie uważa na lekcji” w każdej opinii, zawsze się spóźniałaś, gubiłaś, zapominałaś i nadrabiałaś inteligencją, to jest ślad ADHD. Jeśli do czterdziestki byłaś tą, która pamięta za wszystkich, a mgła przyszła razem z nieregularnymi miesiączkami, to jest ślad perimenopauzy. Drugie: czy faluje? Mgła hormonalna zmienia się z cyklem, ze snem, z falami gorąca; ADHD jest stałe, choć w perimenopauzie gorsze. Trzecie: co mówi ktoś, kto zna cię trzydzieści lat? Mama, siostra, przyjaciółka ze szkoły widzą to, czego ty nie pamiętasz, a diagnoza ADHD u dorosłych opiera się na dowodach z dzieciństwa. Może być też tak, że odpowiedzi brzmią „od zawsze” i „a teraz o wiele gorzej”. Wtedy masz oba i obydwa są do ogarnięcia.
Sobowtóry, które warto wykluczyć w pierwszej kolejności
Bezdech senny (chrapanie, zmęczenie mimo ośmiu godzin, poranne bóle głowy), który w menopauzie dogania kobiety mężczyzn i daje identyczny obraz jak ADHD: nie da się skupić, bo mózg nie spał. Tarczyca, żelazo, witamina B12 i D, o których pisałam w tekście o wynikach. Leki: Benadryl na sen (difenhydramina jest antycholinergiczna i tłumi pamięć), niektóre leki na pęcherz, na alergie, na sen. Alkohol, który „relaksuje” wieczorem i wyłącza pamięć następnego dnia. Depresja i lęk, które kradną uwagę. I zwykłe, pospolite przeciążenie, o którym napiszę osobno, bo kobieta z dwójką dzieci, dwiema pracami i rodzicami w Polsce nie ma zaburzenia uwagi; ona ma za dużo rzeczy na jedną uwagę.
Osobno: kiedy się martwić o coś poważniejszego. Zapominanie słów i po co się przyszło to mgła. Gubienie się w znanych miejscach, niezauważanie własnych pomyłek, kłopoty z rzeczami, które umiałaś od zawsze (jak obsługa pralki albo droga do pracy), i to, że inni widzą zmianę wcześniej niż ty: to powód do wizyty i prostego testu przesiewowego, nie do Google. Demencja przed sześćdziesiątką jest rzadka, a mgła menopauzy do niej nie prowadzi, ale spokój ducha po jednym teście jest wart wizyty.
Co pomaga: na mgłę, na ADHD i na oba
Sen przed wszystkim. Żaden lek na uwagę nie zadziała u kobiety, która budzi się cztery razy w nocy. Jeśli to nocne poty, leczysz poty: co działa, jest w tekście o uderzeniach gorąca. Jeśli chrapiesz, badanie snu, w USA często do zrobienia w domu.
Hormony, z uczciwym zastrzeżeniem. Terapia hormonalna nie jest lekiem na pamięć i nie przepisuje się jej „na mózg”; badania nie pokazują poprawy funkcji poznawczych u kobiet, które biorą ją tylko po to. Ale u kobiet, u których mgła przyszła razem z falami, potami i pociętym snem, stabilizacja estrogenu często wyciąga z mgły przy okazji, bo naprawia sen i nastrój. Jak o tym rozmawiać, jest w artykule o HRT.
Ruch i mono-zadaniowość. Aerobowy wysiłek podnosi BDNF, białko, które mózg wykorzystuje do budowania nowych połączeń; to jeden z niewielu „nootropów” z porządnymi dowodami. Do tego jedno zadanie naraz, jedna karta, telefon w innym pokoju, i zewnętrzna pamięć: jedna lista, jeden kalendarz, jedno miejsce na klucze. Kobiety z ADHD używają tych narzędzi od dziesięcioleci; w perimenopauzie przydają się wszystkim i nie są oznaką porażki, tylko inżynierii.
Jeśli to ADHD: diagnoza i leczenie u dorosłych działa. Ocenę robi psychiatra lub psycholog kliniczny; w USA są też kliniki neuropsychologiczne z pełnym testowaniem, drogie, ale bardzo dokładne. Leczenie to leki stymulujące (metylofenidat, amfetaminy w różnych formach) albo niestymulujące (atomoksetyna, wiloksazyna), plus terapia i coaching, i u dorosłych mają solidne dowody. Warto wiedzieć, że stymulanty to w USA leki kontrolowane: recepta co miesiąc, bywają braki w aptekach, a przepisywanie przez telehealth ma osobne przepisy DEA, które w 2026 roku wciąż się układają, jak w tekście o telehealth. I jedna rzecz, o której lekarze dopiero zaczynają mówić: u kobiet z ADHD w perimenopauzie dawki czasem trzeba korygować, bo lek, który działał dziesięć lat, przestaje wystarczać, kiedy znika wsparcie estrogenu.
Jak to powiedzieć w gabinecie w USA
„Brain fog” u lekarza pierwszego kontaktu kończy się słowem „aging” albo, gorzej, „stress”. „I think I have ADHD from TikTok” kończy się uniesioną brwią. Skuteczne jest coś pomiędzy: konkretne objawy z datą początku, historia z dzieciństwa, jeśli jest, miesiączki, sen, fale gorąca. I prośba o kolejność: badania krwi i sen najpierw, rozmowa o hormonach, jeśli pasuje pakiet, a skierowanie na ocenę ADHD, jeśli ślady ciągną się od szkoły. W PPO do psychiatry idziesz sama, w HMO przez referral, jak w tekście o skierowaniach. Zdrowie psychiczne musi być pokryte na tych samych zasadach co fizyczne, choć pełne testowanie neuropsychologiczne bywa uznawane za „nie medycznie konieczne”; zapytaj o to przed, nie po rachunku.
Zdania, które załatwiają sprawę:
„For the past year I’ve had trouble with memory, focus and finding words. It started when my periods became irregular.”
„I’d like to rule out sleep apnea, thyroid, iron and B12 before we call it aging.”
„I’ve had attention and organization problems since childhood, and they got much worse recently. Could this be ADHD unmasked by perimenopause?”
„I’d like a referral for an adult ADHD evaluation. Does my plan cover neuropsychological testing?”
„Would treating my night sweats and sleep help my concentration?”
Co możesz zrobić w tym tygodniu
Zadzwonić do mamy, siostry albo przyjaciółki ze szkoły i zadać jedno pytanie: „jaka byłam w szkole z uwagą, organizacją, spóźnianiem?”. Odpowiedź jest ważniejsza niż każdy test online. Zapisać przez tydzień, w które dni mgła jest najgorsza, ile spałaś i gdzie jesteś w cyklu. Wyrzucić Benadryl z szafki nocnej. Ustalić jedno miejsce na klucze i jedną listę na wszystko, nie trzy aplikacje. I umówić wizytę z pierwszym zdaniem z ramki, a jeśli historia ciągnie się od podstawówki, z trzecim.
Najczęstsze pytania
Czy perimenopauza może wyglądać jak ADHD? Tak. Wahania estrogenu obniżają dopaminę i acetylocholinę, co daje kłopoty z uwagą, pamięcią roboczą i organizacją, do złudzenia podobne do ADHD. Około dwie trzecie kobiet w przejściu zgłasza problemy z pamięcią; badania pokazują, że po menopauzie wyniki testów wracają do normy.
Czy w perimenopauzie może „wyjść” ADHD? Tak, i to często. ADHD jest od dzieciństwa, ale u dziewczynek bywa niezauważone i maskowane systemami, które działają, dopóki estrogen wspiera dopaminę. W perimenopauzie te systemy przestają wystarczać. Ponad połowa kobiet z ADHD ma nasilone objawy przejścia, wobec jednej trzeciej kobiet bez ADHD.
Czy mgła w menopauzie to początek demencji? Nie. Mgła perimenopauzy jest przejściowa i według badań ustępuje po menopauzie. Powodem do badania są inne rzeczy: gubienie się w znanych miejscach, kłopoty z czynnościami, które umiałaś od zawsze, i zmiana, którą inni widzą wcześniej niż ty.
Czy HRT pomaga na pamięć i koncentrację? Nie jako lek na pamięć i nie przepisuje się jej w tym celu. Ale jeśli mgła przyszła razem z uderzeniami gorąca, nocnymi potami i złym snem, terapia hormonalna często poprawia koncentrację pośrednio, przez sen i nastrój.
Ten tekst ma charakter edukacyjny i nie zastępuje rozmowy z lekarzem, psychiatrą ani psychologiem. Testy online nie są diagnozą ADHD; diagnozę u dorosłych stawia specjalista na podstawie wywiadu, w tym historii z dzieciństwa. Nagłe, znaczne pogorszenie pamięci, gubienie się w znanych miejscach lub zmiany, które zauważają bliscy, wymagają wizyty i badania.
Źródła: Study of Women’s Health Across the Nation (SWAN), „Memory and Cognition During and After the Menopause Transition” (swanstudy.org); Maki P.M., Jaff N.G., „Brain fog in menopause: a health-care professional’s guide for decision-making and counseling on cognition”, Climacteric 2022; badanie kohorty SAGA, European Psychiatry 2025 (5392 kobiety, ADHD a objawy perimenopauzy); The Menopause Society (menopause.org); National Institute of Mental Health (NIH); Mayo Clinic; CHADD (chadd.org).
